Programy pomocowe przy zakupie domu w Walii, Szkocji i Irlandii Północnej w 2026 roku

Chociaż wszystkie z tych państw należą do Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii, zasady dotyczące zakupu nieruchomości często się między nimi różnią. Z uwagi na inne przepisy, ceny nieruchomości i potrzeby mieszkańców, każde z tych państw oferuje różne programy pomocowe, które mają na celu pomóc chętnym w kupieniu własnej nieruchomości. W tym artykule omówimy wszystkie programy pomocowe, które obowiązują w Walii, Szkocji i Irlandii Północnej. Pominiemy jednak Anglię — tam jest ich zdecydowanie najwięcej i opisujemy je w oddzielnym artykule.

First Time Buyer (FTB) w różnych krajach Wielkiej Brytanii

First Time Buyer (FTB) to oficjalne określenie na osobę, która nigdy nie była właścicielem żadnych udziałów w nieruchomości, ani w Wielkiej Brytanii, ani na świecie. W Anglii status First Time Buyer niesie za sobą olbrzymie korzyści, a osoby które go posiadają mogą liczyć na wiele ulg, możliwości uczestnictwa w programach oraz zniżek. W każdym z innych krajów UK status ten również istnieje, ale nie zawsze znajduje praktyczne zastosowanie:

Podatek od zakupu nieruchomości

W Irlandii Północnej obowiązuje dokładnie ten sam podatek od zakupu nieruchomości co w Anglii, czyli Stamp Duty Land Tax (SDLT). Osoby ze statusem First Time Buyer nie muszą płacić żadnego podatku aż do kwoty £300,000. Zważając na średnią cenę nieruchomości w Irlandii Północnej, która wynosi £193,247, taka ulga w znacznej większości transakcji umożliwia całkowite uniknięcie podatku SDLT.

Szkocja jest kolejnym krajem, w którym tak jak w Anglii i Irlandii Północnej status First Time Buyer zapewnia kupującemu ulgę podatkową. Land and Buildings Transaction Tax (LBTT), czyli szkocki odpowiednik angielskiego podatku Stamp Duty, dla kupujących po raz pierwszy wynosi 0% do kwoty £175,000. Dla droższych nieruchomości podatek liczy się według standardowych stawek.

W Walii nie ma osobnej ulgi podatkowej dla osób ze statusem First Time Buyer i muszą się oni rozliczać z podatku od zakupu nieruchomości (Land Transaction Tax) tak jak inni mieszkańcy. Nie stanowi to jednak dużego problemu, ponieważ podatek ten ma bardzo niskie stawki — zaczyna się go płacić dopiero od porcji powyżej £225,000. Z uwagi na to, że średnia cena nieruchomości w Walii to £236,000, większość transakcji w ogóle nie będzie objętych podatkiem lub będzie wymagała zapłacenia najniższej stawki wynoszącej 6%, tylko od części większej niż £225,000.

Lifetime ISA

Dobrze jest również pamiętać, że we wszystkich krajach Wielkiej Brytanii można korzystać z konta oszczędnościowego Lifetime Individual Savings Account (Lifetime ISA, LISA). **Jest to szczególnie ważne w kontekście osób kupujących swoją pierwszą nieruchomość, ponieważ tylko one mogą wykorzystać środki z tego konta do zakupu nieruchomości. **Jeśli ktoś nie posiada statusu First Time Buyer, na wypłatę środków musi on poczekać do osiągnięcia wieku emerytalnego.

Co w takim razie czyni to konto wyjątkowym? Największą jego zaletą jest bonus od rządu, czyli dodatkowe pieniądze, które do twoich oszczędności dorzuca rząd z własnej kieszeni. Za każdym razem, kiedy zasilisz konto LISA, otrzymasz dodatkowe 25% wpłaty. Przykładowo, jeśli wpłacisz £400, bonus będzie wynosił £100. Maksymalny roczny limit wpłat na konto to £4,000, a więc co roku można dostać od rządu aż £1,000 bonusu.

Niższe oprocentowanie kredytów hipotecznych

Oprócz tego, tak jak w Anglii, osoby kupujące nieruchomość po raz pierwszy często mogą liczyć na lepsze oprocentowanie kredytów. Nie jest to sztywna reguła, ale w ofertach banków bardzo często można zauważyć oferty na preferencyjnych warunkach szczególnie skierowane do osób ze statusem First Time Buyer.

Programy pomocowe w Irlandii Północnej

Shared Ownership

W Irlandii Północnej działają programy, które są odpowiednikami Shared Ownership w Anglii. Skorzystanie z takiego programu pomocowego polega na kupieniu danej części udziałów (minimum 50%) w nieruchomości oraz płacenie czynszu za resztę, która jest finansowana z pieniędzy dostawcy programu.

Przykładowo, załóżmy że kupujesz 60% udziałów w nieruchomości, a pozostałe 40% opłaca dostawca programu. Oczywiście nie oznacza to, że ktoś się z tobą wprowadzi — dom jest w pełni twój w tym sensie, że będziesz jego jedynym użytkownikiem. W ramach umowy o współwłasności, będziesz jednak ponosić dwa stałe wydatki. Są to:

• Rata kredytu hipotecznego;

• Czynsz płacony dostawcy programu, który opłacił resztę nieruchomości.

Taki czynsz nie jest liczony ściśle proporcjonalnie do części nieruchomości, której nie posiadasz – w praktyce często jest on niższy, niż wynikałoby to z samego udziału procentowego.

W Irlandii północnej jest dwóch głównych dostawców programu współwłasnościowego:

• Co-ownership - wspierana przez rząd organizacja non-profit, która skupia się tylko i wyłącznie na pomaganiu w zakupie nieruchomości. Od początku swojego istnienia pomogła w zakupie 34 tysiącom osób, a aktualnie ma podpisane umowy z aż 10,500 współwłaścicielami;

• FairShare - mniejsza, prywatna organizacja, która skupia się na nowo wybudowanych nieruchomościach. Sposób działania programu jest bardzo podobny, choć warunki mogą być nieco bardziej rynkowe.

Programy te z góry zakładają, że swoją część będziesz finansował kredytem hipotecznym, ponieważ jednym z warunków kwalifikacji do takiego programu jest potwierdzenie, że twoja sytuacja finansowa nie pozwala na kupno 100% udziałów w nieruchomości.

Innym warunkiem jest nieposiadanie żadnych innych nieruchomości ani w UK, ani za granicą. Nie oznacza o jednak, że program jest skierowany tylko i wyłącznie do osób ze statusem FTB — nawet jeśli byłeś kiedyś właścicielem innej nieruchomości, nadal możesz z niego skorzystać.

Po zakupie nieruchomości w ramach programu, możesz stopniowo spłacać resztę udziałów. Taki mechanizm nazywa się staircasing i polega na przelewaniu właścicielowi drugiej części nieruchomości kwot, które jednocześnie zwiększają twój udział w nieruchomości oraz zmniejszają miesięczny czynsz.

Co-Own for Over 55s

Organizacja Co-ownership oferuje dodatkowy program współwłasności, który jest przeznaczony dla osób powyżej 55 roku życia. Celem tego programu jest pomoc osobom w późnym średnim wieku i seniorom w zakupie następnego domu, który będzie bardziej dostosowany do ich potrzeb.

Przykładowo, kiedy starsza osoba zostaje sama w dużym domu, o który nie ma już siły dbać, może ona skorzystać z programu Co-Own for Over 55s i przeprowadzić się do mniejszego, bardziej odpowiadającym jej potrzebom lokum.

W tym przypadku nie ma konieczności brania kredytu hipotecznego dla seniorów, a część nieruchomości może zostać opłacona środkami ze sprzedaży poprzedniej. Tak jak w każdym innym programie Shared Ownership, od pozostałej części nieruchomości musi zostać odprowadzany czynsz.

House Sales Scheme

House Sales Scheme to program, który umożliwia mieszkańcom nieruchomości socjalnych zakup swojego domu z dużym rabatem. Wysokość takiej zniżki zależy od długości okresu zamieszkania lokatora:

Minnimalna ilość lat, przez które trzeba być lokatorem mieszkania socjalnego aby uzyskać prawo do jego wykupu ze zniżką to 5 — wtedy rabat wynosi 20% wartości rynkowej nieruchomości. Z każdym kolejnym rokiem zamieszkania rabat zwiększa się o 2%, aż osiągnie 60% lub £24,000, co jest jego maksymalną możliwą wartością.

Warunki programu obejmują kilka możliwości, w których nie można skorzystać z programu. Nie jesteś do tego upoważniony, jeśli:

• mieszkasz w specjalnym mieszkaniu dostosowanym dla osób ze specjalnymi potrzebami;

• mieszkasz w lokum będącym częścią szerszego kompleksu grupowych mieszkań socjalnych;

• jesteś squatterem;

• Housing Executive chce ponownie przejąć nieruchomość.

House Sales Scheme to odpowiednik angielskiego Right to Buy.

Programy pomocowe w Walii

Shared Ownership

W przypadku Walii, Shared Ownership działa na bardzo podobnych zasadach co w Anglii. Jako program współwłasnościowy, pozwala na zakup części nieruchomości oraz płacenie czynszu za drugą, która należy do Housing Association. Dzięki temu, możesz się wprowadzić do nieruchomości płacąc minimalny lub nawet zerowy wkład własny (niektórzy kredytodawcy oferują produkty ze 100% LTV).

Przykładowo, chcesz zamieszkać w nieruchomości wartej £100,000. Część 60% finansujesz kredytem hipotecznym, a od pozostałej odprowadzasz comiesięczny czynsz.

Podczas mieszkania w nieruchomości możesz stopniowo wykupywać udziały w ramach mechanizmu nazwanego staircasing.

Aby móc skorzystać z programu, musisz:

• sfinansować wybraną część nieruchomości (od 25% do 75%) kredytem hipotecznym;

• mieć dochód gospodarstwa domowego nie większy niż £60,000 rocznie;

• wykazać, że nie stać Cię na pełny zakup odpowiedniego domu dla twojej sytuacji życiowej;

• nie mieć żadnej innej nieruchomości;

• być wystarczająco stabilny finansowo, aby móc opłacać ratę kredytu oraz czynsz.

Dodatkowo, rząd Walii bardzo dba, aby z Shared Ownership mogli korzystać tylko najbardziej potrzebujący. Stąd dodatkowe zapisy, według których, aby kwalifikować się musisz spełniać jedno z następujących wymagań:

• mieć status First Time Buyer;

• tworzyć nowe gospodarstwo domowe (przykładowo być po rozwodzie);

• przeprowadzić się do obszaru, w którym ceny nieruchomości są tak wysokie, że nie możesz pozwolić sobie na zakup odpowiedniego mieszkania dla twojej rodziny.

Help to Buy - Wales

Bardzo ciekawym programem pomocowym dostępnym w Walii jest Help to Buy, który działa na zasadzie pożyczek kapitałowych od rządu. Mechanizm działania jest bardzo prosty — kiedy kupujesz dom, rząd finansuje do 20% kwoty. Dzięki temu, możesz zakupić nieruchomość mniejszym kredytem hipotecznym i mniejszym wkładem własnym.

Taka pożyczka jest nieoprocentowana przez pierwsze 5 lat. Po upływie tego okresu zaczynają się naliczać odsetki w początkowej wysokości 1.75% rocznie. Z każdym kolejnym rokiem, stopa procentowa zaczyna być obliczana jako Retail Prices Index (RPI, czyli wskaźnika inflacji w UK) + 1%.

Korzystający z programu mają obowiązek spłacić pożyczkę po upływie 25 lat od zakupu albo przy sprzedaży nieruchomości. Oczywiście, jeśli chciałbyś spłacić ją wcześniej i uniknąć odsetek, jak najbardziej masz taką możliwość.

Możesz skorzystać z programu, jeśli:

• jesteś w stanie wnieść 5% wkładu własnego;

• kupujesz nowo wybudowany dom, którego cena nie przekracza £300,000;

• finansujesz zakup kredytem hipotecznym.

Oprócz Help to Buy, w Walii istnieje również bardzo podobny program nazwany Homebuy, który umożliwia uzyskanie pożyczki na aż 30% do 50% kapitału. Jest on jednak dostępny tylko w nielicznych obszarach, a jego warunki różnią się w zależności od lokalizacji.

Programy pomocowe w Szkocji

Shared Ownership

W szkocji również działa program współwłasnościowy, który różni się od innych kilkoma szczegółami. Po pierwsze, nie ma sztywno określonych zasad kwalifikacji — z programu mogą skorzystać osoby, których nie stać na pełen zakup domu. Dodatkowo, pierwszeństwo mogą mieć:

• osoby kupujące po raz pierwszy (FTB);

• weterani wojenni;

• członkowie służb specjalnych lub wojska;

• członkowie rodziny osób zmarłych podczas służenia w armii;

• pracownicy komunalni;

• osoby niepełnosprawne;

• rodziny z niskimi dochodami.

LIFT – Low‑cost Initiative for First Time Buyers

Głównym programem wsparcia w zakupie domu w Szkocji jest Low-cost Initiative for First Time Buyers, zwany LIFT. Polega on na finansowaniu części zakupu przez państwo, dzięki czemu kupujący może wnieść mniejszy wkład własny oraz wziąć mniejszy kredyt. Dodatkowo, przez to że część wartości nieruchomości jest zakupiona przez rząd, kredyt hipoteczny ma dużo mniejszy współczynnik Loan-to-Value.

LIFT działa na zasadzie shared equity. Oznacza to, że część udziałów kupiona przez rząd należy formalnie do państwa, a więc przy sprzedaży nieruchomości państwo uzyska proporcjonalną część środków. Jeśli chcesz, nie ma żadnych przeciwwskazań, abyś spłacił udział państwa wcześniej.

Program LIFT dzieli się na dwie formy:

• Open Market Shared Equity (OMSE) - przeznaczony dla nieruchomości z całego rynku, również wtórnego;

• New Supply Shared Equity (NSSE) - skupiony na nieruchomościach nowo wybudowanych przez council lub housing association.

Obydwie formy działają na bardzo podobne sposoby i różnią się tylko szczegółami. Jeśli chcesz skorzystać z programu masz dwie możliwości — albo zapisujesz się od razu i wybierasz dom z dostępnej puli (NSSE), albo znajdujesz nieruchomość na rynku wtórnym i dopiero wtedy aplikujesz o wsparcie (OMSE). W obydwu przypadkach możesz liczyć na rządową pomoc rzędu 10%-40% ceny nieruchomości.

Aby móc zakwalifikować się do programu, musisz zaliczać się do jednej z grup:

• Kupujący po raz pierwszy (FTB);

• weterani wojenni;

• członkowie służb specjalnych lub wojska;

• członkowie rodziny osób zmarłych podczas służenia w armii;

• osoby powyżej 60 roku życia;

• osoby mieszkające w mieszkaniach socjalnych;

• osoby niepełnosprawne,

a wartość nieruchomości nie może przekraczać określonej kwoty ustalonej przez rząd.

Podsumowanie

Jak widać w innych krajach Wielkiej Brytanii jest mniej programów pomocowych niż w Anglii, jednak jest to zdecydowanie uzasadnione cenami nieruchomości — w Szkocji, Walii oraz Irlandii Północnej są one dużo mniejsze, przez co mniej osób ma problemy z kupieniem domu. W każdym z tych krajów można liczyć na program współwłasnościowy w rodzaju Shared Ownership, oraz inne, unikalne programy:

• w Irlandii Północnej House Sales Scheme;

• w Walii Help to Buy;

• w Szkocji Low‑cost Initiative for First Time Buyers.

Jeśli planujesz kupno domu w Szkocji, Walii, Anglii lub Irlandii w przeciągu najbliższego roku skontaktuj się z nami i umów darmową, niezobowiązującą konsultację kredytową. Chętnie odpowiemy na wszystkie pytania!