Programy pomocowe w Walii, Szkocji i Irlandii Północnej 2026

Chociaż wszystkie te kraje należą do Zjednoczonego Królestwa, zasady dotyczące zakupu nieruchomości często się między nimi różnią. Z uwagi na inne przepisy, ceny nieruchomości i potrzeby mieszkańców, każdy z tych krajów oferuje różne programy pomocowe, które mają na celu pomóc chętnym w kupieniu własnej nieruchomości. W tym artykule omówimy najważniejsze programy pomocowe, które obowiązują w Walii, Szkocji i Irlandii Północnej. Pominiemy jednak Anglię — tam jest ich zdecydowanie najwięcej i opisujemy je w oddzielnym artykule.

First Time Buyer (FTB) w różnych krajach UK

First Time Buyer (FTB) to określenie używane m.in. w przepisach o uldze w podatku od zakupu nieruchomości (SDLT, LBTT) oraz w zasadach Lifetime ISA – oznacza zwykle osobę, która nigdy wcześniej nie była właścicielem ani współwłaścicielem nieruchomości mieszkalnej, ani w UK, ani za granicą. Szczegółowa definicja zależy od konkretnej ulgi lub programu. Zasady i programy dla osób ze statusem First Time Buyer różnią się między krajami UK – o tych obowiązujących w Anglii piszemy w osobnym artykule. W każdym z pozostałych krajów UK status ten również istnieje, ale nie zawsze znajduje praktyczne zastosowanie:

Podatek od zakupu nieruchomości

W Irlandii Północnej obowiązuje dokładnie ten sam podatek od zakupu nieruchomości co w Anglii, czyli Stamp Duty Land Tax (SDLT). Osoby ze statusem First Time Buyer nie płacą SDLT od części ceny do £300,000, pod warunkiem że cena nieruchomości nie przekracza £500,000. Dla porównania warto znać średnią cenę nieruchomości w Irlandii Północnej, która według Northern Ireland House Price Index wynosiła £202,487 w II kwartale 2026 roku.

Szkocja jest kolejnym krajem, w którym tak jak w Anglii i Irlandii Północnej status First Time Buyer zapewnia kupującemu ulgę podatkową. Land and Buildings Transaction Tax (LBTT), czyli szkocki odpowiednik angielskiego podatku Stamp Duty, dla kupujących po raz pierwszy wynosi 0% do kwoty £175,000. Ulga przysługuje również przy cenie powyżej £175,000, jeśli spełnione są jej warunki; maksymalna oszczędność wynosi £600, a nadwyżki są opodatkowane według odpowiednich progów LBTT.

W Walii nie ma osobnej ulgi podatkowej dla osób ze statusem First Time Buyer i muszą się oni rozliczać z podatku od zakupu nieruchomości (Land Transaction Tax) tak jak inni mieszkańcy. Przy stawkach podstawowych podatek płaci się dopiero od części ceny powyżej £225,000 (6% od nadwyżki do £400,000). Dla porównania, średnia cena nieruchomości w Walii wynosiła według UK House Price Index £215,000 w lipcu 2026 roku.

Lifetime ISA

Dobrze jest również pamiętać, że we wszystkich krajach UK można korzystać z konta oszczędnościowego Lifetime Individual Savings Account (Lifetime ISA, LISA). Jest to szczególnie ważne w kontekście osób kupujących swoją pierwszą nieruchomość, ponieważ tylko one mogą bez opłaty wykorzystać środki z tego konta do zakupu nieruchomości (m.in. cena do £450,000, pierwsza wpłata co najmniej 12 miesięcy wcześniej, zakup z kredytem hipotecznym). Jeśli ktoś nie kupuje pierwszej nieruchomości, może wypłacić środki bez opłaty po ukończeniu 60 lat; wcześniejsza wypłata z innego powodu wiąże się z opłatą w wysokości 25% wypłacanej kwoty.

Co w takim razie czyni to konto wyjątkowym? Największą jego zaletą jest bonus od rządu, czyli dodatkowe pieniądze, które do twoich oszczędności dorzuca rząd z własnej kieszeni. Za każdym razem, kiedy zasilisz konto LISA, otrzymasz dodatkowe 25% wpłaty. Przykładowo, jeśli wpłacisz £400, bonus będzie wynosił £100. Maksymalny roczny limit wpłat na konto to £4,000, a więc co roku można dostać od rządu aż £1,000 bonusu.

Programy pomocowe w Irlandii Północnej

Co-Ownership i FairShare w Irlandii Północnej

W Irlandii Północnej działają programy, które są odpowiednikami Shared Ownership w Anglii. Skorzystanie z takiego programu pomocowego polega na kupieniu części udziałów w nieruchomości (zwykle od 50% do 90%) oraz płaceniu czynszu za resztę, która jest finansowana z pieniędzy dostawcy programu.

Przykładowo, załóżmy że kupujesz 60% udziałów w nieruchomości, a pozostałe 40% opłaca dostawca programu. Oczywiście nie oznacza to, że ktoś się z tobą wprowadzi — dom jest w pełni twój w tym sensie, że będziesz jego jedynym użytkownikiem. W ramach umowy o współwłasności, będziesz jednak ponosić dwa stałe wydatki. Są to:

• Rata kredytu hipotecznego;

• Czynsz płacony dostawcy programu, który opłacił resztę nieruchomości.

W Irlandii Północnej działają dwa główne programy współwłasnościowe:

• Co-Ownership – wspierana przez rząd organizacja non-profit, która skupia się tylko i wyłącznie na pomaganiu w zakupie nieruchomości. Od 1978 roku pomogła w zakupie domu ponad 35 tysiącom osób, a obecnie ponad 11 tysięcy osób w Irlandii Północnej jest właścicielami domów w ramach Co-Ownership;

• FairShare – program współwłasności prowadzony przez stowarzyszenia mieszkaniowe (Apex, Choice i Clanmil), obejmujący nowo wybudowane nieruchomości; można w nim kupić od 50% do 90% udziałów.

Programy te z góry zakładają, że swoją część będziesz finansował kredytem hipotecznym, ponieważ jednym z warunków kwalifikacji do takiego programu jest potwierdzenie, że twoja sytuacja finansowa nie pozwala na kupno 100% udziałów w nieruchomości.

Innym warunkiem jest nieposiadanie żadnych innych nieruchomości ani w UK, ani za granicą. Nie oznacza to jednak, że program jest skierowany tylko i wyłącznie do osób ze statusem FTB — nawet jeśli byłeś kiedyś właścicielem innej nieruchomości, nadal możesz z niego skorzystać.

Po zakupie nieruchomości w ramach programu, możesz stopniowo spłacać resztę udziałów. Taki mechanizm nazywa się staircasing i polega na przelewaniu właścicielowi drugiej części nieruchomości kwot, które jednocześnie zwiększają twój udział w nieruchomości oraz zmniejszają miesięczny czynsz.

Co-Own for Over 55s

Organizacja Co-ownership oferuje dodatkowy program współwłasności, który jest przeznaczony dla osób powyżej 55 roku życia. Celem tego programu jest pomoc osobom w późnym średnim wieku i seniorom w zakupie następnego domu, który będzie bardziej dostosowany do ich potrzeb.

Przykładowo, kiedy starsza osoba zostaje sama w dużym domu, o który nie ma już siły dbać, może ona skorzystać z programu Co-Own for Over 55s i przeprowadzić się do mniejszego lokum, lepiej dopasowanego do jej potrzeb.

W tym przypadku nie ma konieczności brania kredytu hipotecznego dla seniorów, a część nieruchomości może zostać opłacona środkami ze sprzedaży poprzedniej. Tak jak w każdym innym programie Shared Ownership, od pozostałej części nieruchomości musi zostać odprowadzany czynsz.

House Sales Scheme

House Sales Scheme to program, który umożliwia lokatorom Northern Ireland Housing Executive (secure tenants) zakup swojego domu z rabatem. Wysokość takiej zniżki zależy od długości okresu zamieszkania lokatora:

Minimalny okres, przez który trzeba być lokatorem, aby uzyskać prawo do wykupu mieszkania ze zniżką, to 5 lat — wtedy rabat wynosi 20% wartości rynkowej nieruchomości. Następnie rabat zwiększa się o 2% za każdy kolejny rok, maksymalnie do 60% lub £24,000 (obowiązuje niższa z tych kwot).

Warunki programu obejmują kilka możliwości, w których nie można skorzystać z programu. Nie możesz skorzystać z programu m.in., jeśli:

• mieszkasz w mieszkaniu chronionym (sheltered housing);

• mieszkasz w lokum będącym częścią szerszego kompleksu grupowych mieszkań socjalnych;

• jesteś squatterem;

• Housing Executive chce ponownie przejąć nieruchomość.

House Sales Scheme to odpowiednik angielskiego Right to Buy.

Programy pomocowe w Walii

Shared Ownership w Walii

W przypadku Walii, Shared Ownership działa na bardzo podobnych zasadach co w Anglii. Jako program współwłasnościowy, pozwala na zakup części nieruchomości oraz płacenie czynszu za drugą, która należy do Housing Association.

Przykładowo, chcesz zamieszkać w nieruchomości wartej £100,000. Część 60% finansujesz kredytem hipotecznym, a od pozostałej odprowadzasz comiesięczny czynsz.

Podczas mieszkania w nieruchomości możesz stopniowo wykupywać udziały w ramach mechanizmu nazwanego staircasing.

Aby móc skorzystać z programu, musisz:

• sfinansować wybraną część nieruchomości (od 25% do 75%) kredytem hipotecznym;

• mieć dochód gospodarstwa domowego nie większy niż £60,000 rocznie;

• wykazać, że nie stać Cię na pełny zakup odpowiedniego domu dla twojej sytuacji życiowej;

• nie mieć żadnej innej nieruchomości;

• być wystarczająco stabilny finansowo, aby móc opłacać ratę kredytu oraz czynsz.

Dodatkowo, aby się zakwalifikować, musisz spełniać jedno z następujących wymagań:

• mieć status First Time Buyer;

• tworzyć nowe gospodarstwo domowe (przykładowo być po rozwodzie);

• przeprowadzać się w związku z pracą do obszaru, w którym ceny nieruchomości nie pozwalają na zakup domu odpowiedniego dla twojej rodziny.

Help to Buy - Wales

Programem pomocowym dostępnym w Walii jest Help to Buy - Wales; wnioski można składać do 31 marca 2027 r. Program działa na zasadzie pożyczek kapitałowych od rządu. Mechanizm działania jest bardzo prosty — kiedy kupujesz dom, rząd finansuje do 20% kwoty. Dzięki temu, możesz zakupić nieruchomość mniejszym kredytem hipotecznym i mniejszym wkładem własnym.

Taka pożyczka jest nieoprocentowana przez pierwsze 5 lat. Po upływie tego okresu zaczynają się naliczać odsetki w początkowej wysokości 1.75% rocznie. Następnie opłata odsetkowa rośnie co roku w kwietniu o wskaźnik inflacji CPI (Consumer Price Index) plus 2%.

Pożyczkę trzeba spłacić w całości przy sprzedaży nieruchomości, przy spłacie kredytu hipotecznego albo po zakończeniu okresu pożyczki (zwykle 25 lat). Kwota spłaty zależy od wartości rynkowej domu w momencie spłaty, a nie od pożyczonej kwoty. Pożyczkę można spłacić w całości w dowolnym momencie; pierwsza spłata częściowa musi wynosić co najmniej 10% aktualnej wartości rynkowej domu.

Możesz skorzystać z programu, jeśli:

• jesteś w stanie wnieść 5% wkładu własnego;

• kupujesz nowo wybudowany dom, którego cena nie przekracza £300,000;

• finansujesz zakup kredytem hipotecznym.

Oprócz Help to Buy, w Walii istnieje również bardzo podobny program nazwany Homebuy, który umożliwia uzyskanie pożyczki kapitałowej w wysokości 30% wartości nieruchomości. Nie jest on jednak dostępny we wszystkich obszarach, a jego warunki zależą od lokalizacji.

Programy pomocowe w Szkocji

Shared Ownership w Szkocji

W Szkocji również działa program współwłasnościowy, z którego mogą skorzystać osoby, których nie stać na pełen zakup domu. Pierwszeństwo mogą mieć:

• osoby kupujące po raz pierwszy, które mają ograniczone możliwości znalezienia mieszkania;

• członkowie sił zbrojnych;

• weterani, którzy odeszli z wojska w ciągu ostatnich dwóch lat;

• wdowy, wdowcy i partnerzy osób, które zginęły podczas służby wojskowej (przez dwa lata od śmierci partnera);

• najemcy mieszkań w sektorze publicznym (np. od council lub housing association);

• rodziny o niskich dochodach;

• osoby niepełnosprawne.

LIFT – Low‑cost Initiative for First Time Buyers

Głównym programem wsparcia w zakupie domu w Szkocji jest Low-cost Initiative for First Time Buyers, zwany LIFT. Polega on na finansowaniu części zakupu przez państwo, dzięki czemu kupujący może wnieść mniejszy wkład własny oraz wziąć mniejszy kredyt.

LIFT działa na zasadzie shared equity. Kupujący jest prawnym właścicielem nieruchomości, natomiast interes finansowy Scottish Ministers jest zabezpieczony na niej jako standard security. Przy sprzedaży rozliczenie udziału rządu zależy od wartości nieruchomości i warunków programu. Po zakupie możesz stopniowo wykupywać udział państwa – co najmniej o 5% naraz, zwykle aż do 100%. Cena zależy od aktualnej wartości rynkowej domu, a koszty wyceny, prawne i administracyjne ponosi kupujący. W niektórych obszarach rząd może zatrzymać 10% udziału (tzw. golden share).

Program LIFT dzieli się na dwie formy:

• Open Market Shared Equity (OMSE) - przeznaczony dla nieruchomości z całego rynku, również wtórnego;

• New Supply Shared Equity (NSSE) - skupiony na nieruchomościach nowo wybudowanych przez council lub housing association.

Obydwie formy działają na bardzo podobne sposoby i różnią się tylko szczegółami. Jeśli chcesz skorzystać z programu masz dwie możliwości — albo zapisujesz się od razu i wybierasz dom z dostępnej puli (NSSE), albo znajdujesz nieruchomość na rynku wtórnym i dopiero wtedy aplikujesz o wsparcie (OMSE). W OMSE rząd może sfinansować od 10% do 40% ceny, a w NSSE zwykle od 20% do 40%.

Aby móc zakwalifikować się do programu, musisz zaliczać się do jednej z grup:

• osoby kupujące po raz pierwszy (FTB);

• osoby w wieku 60 lat i więcej;

• najemcy mieszkań socjalnych;

• osoby niepełnosprawne;

• członkowie sił zbrojnych;

• weterani, którzy odeszli z wojska w ciągu ostatnich dwóch lat;

• wdowy, wdowcy i partnerzy osób, które zginęły podczas służby wojskowej (przez dwa lata od śmierci partnera),

a wartość nieruchomości nie może przekraczać określonej kwoty ustalonej przez rząd. W programie NSSE mogą też kwalifikować się osoby, które wcześniej miały dom, ale ich sytuacja znacząco się zmieniła (np. po rozpadzie małżeństwa).

Podsumowanie

W Szkocji, Walii i Irlandii Północnej można liczyć na program współwłasnościowy w rodzaju Shared Ownership oraz inne, unikalne programy:

• w Irlandii Północnej House Sales Scheme;

• w Walii Help to Buy - Wales (wnioski można składać do 31 marca 2027 r.);

• w Szkocji Low‑cost Initiative for First Time Buyers.

Jeśli planujesz kupno domu w Szkocji, Walii, Anglii lub Irlandii Północnej w przeciągu najbliższego roku skontaktuj się z nami i umów darmową, niezobowiązującą konsultację kredytową. Chętnie odpowiemy na wszystkie pytania!