Testament czy trust w UK – jak przekazać nieruchomość?

W Wielkiej Brytanii przekazywanie majątku można podzielić na dwa sposoby: spisanie testamentu lub utworzenie trustu. Obie formy znacząco się od siebie różnią, zarówno zasadami działania, jak i funkcjonalnością. Należy przy tym pamiętać, że oba się nie wykluczają - testament warto sporządzić niemal w każdej sytuacji, za to trust może być dodatkiem, który bardzo przyda się w niektórych, konkretnych sytuacjach. To, czy powinieneś rozważyć trust, zależy w dużej mierze od twojej sytuacji finansowej i rodzinnej - dzięki określeniu swoich potrzeb i oczekiwań co do planowania spadku, łatwiej będzie Ci podjąć odpowiednią decyzję. W tym artykule doradzimy, czym powinieneś się kierować, planując losy swojego majątku.

Czym różni się testament od trustu?

Zanim przejdziemy do konkretnych porad, przypomnimy najpierw czym różnią się od siebie testament (ang. Will) oraz Trust. O ile drugie z tych pojęć, a więc trust, jest z grubsza zrozumiałe dla osób pochodzących z Wielkiej Brytanii lub mieszkających tu od wielu lat, Polacy przyjeżdżający do UK nierzadko miewają z tym pewne problemy. Ten typowy dla krajów common law twór (znany także w prawie szkockim) nie ma bezpośredniego odpowiednika w prawie polskim. Z tego względu, postaramy się pokrótce opisać, o co w ogóle chodzi.

Trust (fundusz powierniczy) to forma prawna, w której na mocy dokumentu zwanego trust deed (lub postanowień testamentu) osoba ustanawiająca trust (settlor) przekazuje swój majątek wybranym przez siebie zarządcom (Trustee), którzy zazwyczaj mają za zadanie odpowiednio zarządzać wziętymi pod opiekę zasobami, a w odpowiednim momencie, przekazać je beneficjentom (Beneficiary). W różnych przypadkach zasady trustu mogą różnić się w szczegółach od powyżej podanego przykładu, ponieważ form trustu jest kilka - to zagadnienie, jak i wiele innych związanych z trustem zostało opisane w kompleksowym artykule poświęconym temu tematowi pt. “Trust - Wszystko, co musisz wiedzieć”.

Z kolei sporządzenie testamentu to powszechna forma przekazywania majątku. Testament to prawnie wiążący dokument, który sporządzony przez właściciela majątku (testatora) określa, co stanie się z dobytkiem po jego śmierci. Tutaj również występuje pojęcie beneficjenta (spadkobiercy) - jest to osoba (lub osoby), która na mocy oświadczenia woli ma odziedziczyć majątek. Oprócz tego w testamencie wymienia się executorów, czyli osoby odpowiedzialne za rozdysponowanie majątku po śmierci testatora. Warto pamiętać, że Inheritance Tax obowiązuje w całym UK, ale prawo spadkowe nie jest jednolite: opisane tu zasady dotyczące testamentów i probate odnoszą się przede wszystkim do Anglii i Walii, a Szkocja (np. legal rights i procedura confirmation) oraz Irlandia Północna mają własne przepisy.

Inheritance Tax

Jedną z najważniejszych kwestii, o którą rozbija się wybór formy planowania spadku, jest podatek od spadków, czyli Inheritance Tax. Standardowa stawka Inheritance Tax wynosi 40%, co może być szczególnie problematyczne, kiedy majątek w większości składa się z nieruchomości: podatek trzeba zapłacić do końca szóstego miesiąca od śmierci, a termin ten może upłynąć, zanim uda się sprzedać nieruchomość (w przypadku nieruchomości część podatku można rozłożyć na roczne raty). Należy jednak pamiętać, że 40% jest liczone tylko od części kwoty powyżej kwoty wolnej od podatku, czyli w przypadku Inheritance Tax £325,000 (lub £500,000, jeśli dom zmarłego przechodzi na dzieci lub wnuki, a majątek jest wart mniej niż £2 mln).

Aby zobrazować obliczanie Inheritance Tax, posłużymy się przykładem. Załóżmy, że Piotr dziedziczy po wujku dom warty £450,000 oraz £50,000 w gotówce. Bratanek nie jest bezpośrednim zstępnym, więc spadek nie skorzysta z Residence Nil Rate Band. Łączna wartość majątku to £500,000, a więc po odjęciu kwoty wolnej od podatku zostaje £175,000 - od tej wartości oblicza się podatek. 40% * £175,000 = £70,000, a więc kwota niemała. Podatek płacą zwykle executorzy z majątku spadkowego, zanim Piotr otrzyma swoją część. W niektórych sytuacjach trust może pomóc ograniczyć ten podatek, ale same trusty również podlegają Inheritance Tax - opisujemy to w dalszej części artykułu.

Wady i zalety obu form planowania spadku

Oprócz podatku Inheritance Tax istnieje jeszcze kilka kwestii, na które warto zwrócić uwagę przy przepisywaniu majątku. Poniżej zebraliśmy listę plusów i minusów obydwu sposobów na zarządzanie majątkiem.

Testament - Wady i zalety

Do zalet wyboru testamentu możemy zaliczyć:

• niemal pełna kontrola nad majątkiem - w testamencie może być dokładnie opisane kto co otrzyma, kto ma być pominięty, a nawet kto ma się zająć potomstwem testatora (jeśli jest niepełnoletnie). W Anglii, Walii i Irlandii Północnej nie ma zachowku w polskim rozumieniu, ale pominięci bliscy (np. małżonek, dziecko lub osoba utrzymywana przez zmarłego) mogą wystąpić do sądu o „reasonable financial provision” ze spadku. W Szkocji małżonek, partner cywilny i dzieci mają tzw. legal rights, czyli stały udział w majątku ruchomym (np. oszczędnościach i inwestycjach, ale nie w nieruchomościach), nawet jeśli testament ich pomija;

• prostota - sporządzenie i zrozumienie zasad egzekwowania testamentu jest o wiele łatwiejsze od prawidłowego i bezpiecznego skorzystania z trustu;

• możliwość zmiany oświadczenia woli - testament można w każdej chwili zmienić, ale tylko formalnie: przez aneks (codicil) albo nowy testament, podpisany i poświadczony przez świadków tak jak pierwotny dokument. Pozwala to dostosowywać go do zmian w życiu testatora (np. ślubu jednego z potomków). W Anglii i Walii zawarcie małżeństwa przez samego testatora unieważnia wcześniejszy testament;

• unikanie sporów w rodzinie - dzięki precyzyjnym zapisom testament pomaga ograniczyć ryzyko wątpliwości i sporów co do podziału spadku.

Z kolei wady testamentu to:

• konieczność przejścia przez proces spadkowy - jeśli do rozdysponowania majątku potrzebny jest grant of probate (w Szkocji: confirmation), beneficjenci zwykle muszą poczekać na jego wydanie i rozliczenie spadku, aby otrzymać swoją część. Nie dotyczy to np. majątku posiadanego wspólnie jako joint tenants, który automatycznie przechodzi na współwłaściciela. Samo wydanie grant of probate w Anglii i Walii trwa zwykle do 12 tygodni od złożenia aplikacji, a cały proces, łącznie z przygotowaniem dokumentów i rozliczeniem spadku, może potrwać dłużej;

• Inheritance Tax - sam testament nie zmniejsza wartości majątku, ale sposób jego podziału ma znaczenie: majątek przekazany małżonkowi lub partnerowi cywilnemu albo na cele charytatywne jest zwolniony z podatku, a dom przekazany dzieciom lub wnukom może pozwolić na skorzystanie z RNRB. Podatek od pozostałej części płaci się zwykle z majątku spadkowego przed jego podziałem;

• brak ochrony majątku - po przekazaniu dobytku beneficjentom, może się stać z nim wszystko, a Ty nie masz na to wpływu (przykładowo, beneficjent może roztrwonić lub stracić dużą jego część w wyniku rozwodu);

• ryzyko przestarzałego dokumentu - źle skonstruowany testament może nie być dobrze przystosowany do przyszłych zmian w składzie Twojego majątku czy sytuacji rodzinnej. Należy bowiem pamiętać, że po kilku latach od spisania swojej woli, możesz zmienić zdanie na temat któregoś ze swoich krewnych lub nabyć jakiś przedmiot o znacznej wartości.

Trust - Wady i zalety

Najważniejsze zalety skorzystania z trustu, to:

• możliwość ochrony majątku - trust umożliwia wpływ na zarządzanie losem majątku nawet po śmierci spadkodawcy - właśnie po to wyznacza się trustee;

• brak procesu spadkowego - majątek przekazany do trustu jeszcze za życia należy prawnie do trustees, więc nie przechodzi przez proces spadkowy, a beneficjenci mogą z niego korzystać niedługo po śmierci settlora. Nie dotyczy to trustu ustanowionego dopiero w testamencie (will trust), którego majątek najpierw przechodzi przez rozliczenie spadku. Z podobnego powodu trusty wykorzystuje się w ubezpieczeniach na życie - polisa zapisana w trust nie wchodzi w skład majątku spadkowego, więc wypłata (za pośrednictwem trustees) trafia do wskazanych osób bez czekania na probate;

• elastyczność - sporządzenie trustu daje więcej możliwości planowania spadku niż testament;

• możliwość ograniczenia Inheritance Tax - odpowiednio zaplanowany trust może w niektórych sytuacjach ograniczyć przyszły podatek od spadku, ale majątek w wielu rodzajach trustów, m.in. w discretionary trust, również podlega Inheritance Tax (szczegóły poniżej).

Trust ma jednak swoje wady:

• złożoność prawna - w celu prawidłowego sporządzenia trustu, zdecydowanie zaleca się skorzystanie z porad specjalisty. Pomoże on w poprawnym napisaniu trust deed, doradzi w kwestiach zarządzania majątkiem oraz zapewni poprawność prawną całego przedsięwzięcia. To niestety generuje dodatkowe koszty;

• opodatkowanie - trusty mają własne zasady Inheritance Tax: przy przekazaniu majątku za życia do trustu takiego jak discretionary trust od nadwyżki ponad £325,000 należy się 20% podatku, a jeśli settlor umrze w ciągu 7 lat, podatek jest przeliczany według stawki 40%. Później mogą pojawić się opłaty co 10 lat i przy wyprowadzaniu majątku z trustu (do 6%) (10 year charge, exit charge). Jeśli settlor nadal korzysta z przekazanego majątku (np. mieszka w domu), majątek ten może nadal być traktowany jako część jego spadku.

Nieruchomość, której wartość nie przekracza £325,000

Przejdźmy do praktycznych przykładów, które ukażą, kiedy warto jest wybrać testament, a kiedy trust, jako formę zaplanowania spadku. Na początku, weźmy pod lupę sytuację, w której wartość masy majątkowej to £300,000, przy czym dom jest warty £250,000, natomiast pozostałe £50,000 to samochód, trochę oszczędności oraz kolekcja rzadkich książek.

W przedstawionym uproszczonym przykładzie wartość spadku wynosi £300,000. To, czy podatek Inheritance Tax będzie należny, zależy również od wcześniejszych darowizn, dostępnych ulg i całej sytuacji zmarłego. Planowanie spadkowe może być przydatne także wtedy, gdy podatek nie jest należny: testament pozwala określić, komu ma przypaść majątek, a trust może służyć innym celom, na przykład zarządzaniu majątkiem dla nieletnich. Nie należy jednak zakładać, że ustanowienie trustu automatycznie przyniesie oszczędność podatkową.

Jeśli jednak masz konkretne pomysły na zaplanowanie procesu przekazywania majątku i chciałbyś na przykład, aby środki zostały wypłacone po spełnieniu jakiegoś warunku lub w nietypowy sposób, dalej warto sięgnąć po trust. Gdy Twoim celem jest wyłącznie przekazanie domu dzieciom i uniknięcie podatku, testament w zupełności wystarczy.

Przekazanie dużej masy majątkowej

Sytuacja będzie wyglądała zgoła inaczej, gdy pojawia się konieczność przekazania w spadku bardzo drogiej nieruchomości, wartej na przykład £800,000 na rzecz dziecka spadkodawcy. W takich sytuacjach znaczenie ma wiele przepisów szczególnych - dzieci i wnuki dziedziczące dom mogą skorzystać z dodatkowej kwoty wolnej (RNRB), a niewykorzystaną kwotę wolną zmarłego wcześniej małżonka lub partnera cywilnego można przenieść na majątek drugiego z nich.

Najważniejszym aspektem w tej sytuacji jest tzw. Residence Nil Rate Band (RNRB), czyli zwiększenie kwoty wolnej od podatku do £500,000 (dodatkowe £175,000). RNRB przysługuje, jeśli majątek jest wart mniej niż £2 mln (powyżej tej kwoty jest stopniowo zmniejszana) i jeśli zostaną jednocześnie spełnione dwa warunki:

• przekazywana w spadku nieruchomość była domem, w którym zmarły w pewnym okresie mieszkał - nie może to być zatem np. biuro ani nieruchomość na wynajem, w której nigdy nie mieszkał;

• dom dziedziczy bezpośredni zstępny - czyli dziecko (także pasierb, dziecko adoptowane lub w rodzinie zastępczej), wnuk lub ich małżonek albo partner cywilny, ale już nie np. siostrzeniec, bratanek czy rodzeństwo.

Co ciekawe, kwota RNRB jest transferowalna - jeśli małżonek lub partner cywilny spadkodawcy zmarł wcześniej bez jej wykorzystania, może ona zostać przeniesiona. W efekcie, gdy dostępne są obie kwoty wolne i obie kwoty RNRB (łącznie do £1 mln), dom o wartości £900,000 może w takiej sytuacji przejść na dzieci bez Inheritance Tax. Mogą się jednak pojawić komplikacje skutkujące powstaniem bardzo dużego zobowiązania wobec HMRC. Zdecydowanie warto dobrze zaplanować dziedziczenie dużych mas majątkowych i zatrudnić do tego specjalistę.

Kiedy lepiej posłużyć się trustem?

Trust znajduje zastosowanie w wielu sytuacjach - od prostszych, kiedy właściciel majątku chce ograniczyć Inheritance Tax, po te bardziej skomplikowane, kiedy to chciałby rozporządzić spadkiem w taki sposób, aby jego żona otrzymywała korzyści finansowe z zarabiającego majątku (na przykład nieruchomości kupionej pod wynajem lub aktywów giełdowych), ale to dzieci mogły go przejąć po osiągnięciu pełnoletniości (Interest in possession trust).

Aby zobrazować, jak trust wpływa na Inheritance Tax, posłużymy się uproszczonym przykładem. Jego bohaterem będzie Michał, który posiada nieruchomość o wartości £400,000 oraz £150,000 w gotówce. Dom i pieniądze mają trafić do jego siostrzeńca, który nie jest bezpośrednim zstępnym, więc spadek nie skorzysta z Residence Nil Rate Band. Gdyby majątek przeszedł na siostrzeńca na podstawie testamentu, od nadwyżki ponad £325,000 należałoby się 40% podatku, czyli £90,000, płatne z majątku spadkowego.

Zamiast tego Michał może jeszcze za życia utworzyć discretionary trust, w którym trustee zarządza majątkiem, czyli zajmuje się mieszkaniem i pobiera czynsz, a może nawet inwestuje gotówkę, a po śmierci Michała przekazuje majątek siostrzeńcowi. Nie oznacza to jednak braku podatku: przy przekazaniu £550,000 do takiego trustu od nadwyżki ponad £325,000 należy się 20% Inheritance Tax (ok. £45,000, jeśli podatek płacą trustees), a jeśli Michał umrze w ciągu 7 lat, podatek zostanie przeliczony według stawki 40%. Trust może też płacić opłaty co 10 lat i przy wypłacie majątku, a jeśli Michał nadal mieszka w domu, dom może nadal być traktowany jako część jego spadku. Zaletą trustu jest natomiast to, że majątek nie przechodzi przez proces spadkowy, a trustee zarządza nim zgodnie z wolą Michała.

Pamiętaj jednak, że discretionary trust wiąże się z ryzykiem - trustee ma w nim dużą swobodę co do zarządzania majątkiem, a więc Pan Michał musi mieć pewność co do wybranej osoby oraz prawidłowo napisać trust deed, z pomocą kogoś, kto jest specjalistą w tym temacie.

Podsumowanie

Testament i trust to różne narzędzia planowania spadkowego. Ich przydatność zależy od sytuacji rodzinnej, rodzaju majątku i celu planowania. Informacje po polsku i kontakt znajdziesz na stronie Testamenty UK. Przed wyborem rozwiązania warto omówić jego warunki, ograniczenia i ewentualne opłaty; nie oznacza to gwarancji oszczędności podatkowych ani określonego wyniku prawnego.